Dünya kültür mirası: BURSA

8.500 yıllık tarihiyle Bursa, bugün Türkiye’nin en önemli sanayi kenti. Bu unvanı kazanırken doğal güzelliklerini büyük ölçüde yitirdi ama Osmanlı döneminden bugüne bozulmadan kalan şehir merkezini korumayı başardı. Şehrin kalbinde yer alan Tarihi Hanlar Bölgesi yerel yönetimin çabalarıyla UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne girdi. Osmanlı’nın ilk başkenti, sanayi şehri Bursa artık turizme de hazır.
Yayın Tarihi: Haz 30, 2017
FavoriteLoadingBeğen 15 mins

Tarihçiliğin zirve ismi Halil İnalcık, Asya kıtasını tanımak ve anlamak için üç şehre bakmak gerektiğini söyler: Osmanlı’nın ilk başkenti Bursa, İran’ın medeniyet şehri Tebriz ve Babür-Hint İmparatorluğu’nun ilk merkezlerinden Pakistan’daki Lahor. Bu üç şehrin hikâyesi, Asya’dan Avrupa’ya uzanan topraklarda, ortak bir kültür tarihinden izler taşıyor. Bursa, bu üç şehir arasında ortak kültürün taşındığı Batı’daki en uç nokta. Bugün Türkiye’nin en önemli sanayi merkezlerinden biri olan Bursa, bu alanda Avrupa’da da önde gelen bir kent oldu ama doğasından çok şey kaybetti. Her türlü ürünün yetiştiği geniş ovası, Uludağ’ın kaynak suları, şehrin bütün mahallerinden geçen dereleri, pınarları neredeyse yok oldu. Bir zamanlar Avrupalı turistlerin, “Türkiye’nin Floransa’sı” dedikleri Bursa’da şimdi doğanın yerini sanayi aldı; ancak son dönemde yerel yönetim, şehrin tam merkezinde yer alan tarihi bölgelerinde büyük bir koruma ve restorasyon atağı başlattı. Bu çabanın meyveleri de kısa sürede alındı. Bursa üç yıl önce, UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne, Türkiye’nin 12’nci, dünyanın da 998’inci ‘Üstün Evrensel Değere Sahip Miras Alanı’ olarak kabul edildi.

Yıllarca süren çabanın sonucu

Bursa Büyükşehir Belediyesi, Bursa’nın UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne dahil edilme sürecinin adımlarını atmaya, 2000 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici (Tentative) Listesi’ne kentin girmesini sağlayarak başladı. Dünyada ‘Üstün Evrensel Değere’ sahip olan doğal ve kültürel varlıkları, bütün insanlığın ortak mirası kabul ederek tanıtmak, toplumlarda evrensel mirasa sahip çıkacak bilinci oluşturmak ve bu değerlerin korunması için gerekli işbirliğini sağlamak amacı ile UNESCO tarafından 1978 yılından itibaren, Dünya Mirası Listesi (World Heritage List) uygulaması sürdürülüyor. Türkiye, bu uygulamaya, 1982 yılında ‘Dünya Kültürel ve Doğal Mirasını Koruma Sözleşmesi’ni imzalayarak dahil oldu.

Tarih kendini korudu

M.Ö. 185 tarihinde Bitinyalılar tarafından bir tepe üzerinde kurularak etrafı sur duvarlarıyla çevrelenen Bursa (ilk ismiyle Prusa), Roma (M.Ö. 74 – M.S. 395) ve Bizans (M.S. 395 – M.S. 1326) dönemlerinde de aynı sınırlarını korumuş. Osmanlı döneminde ise sur duvarları dışında gelişmeye başlamış, İstanbul başkent olana kadar başa geçen sultanların kentin farklı bölgelerindeki tepeler üzerinde yaptırdığı külliyeler çevresinde oluşan mahallelerle giderek büyümüş bir şehir. 21. yüzyıla kadar çeşitli evrelerden geçerek ulaşan Bursa, hızlı kentleşmenin neticesinde bazı olumsuz gelişmeleri yaşasa da Osmanlıların ilk başkenti olduğu dönemdeki külliyeler ve kırsal yerleşmeler günümüze kadar özgünlüğünü korudu.

Yerel yönetim devreye girdi

2000’li yılların başından itibaren yerel yönetimler de şehrin günümüze ulaşan estetiğinin korunması için önemli adımlar attı. Bursa’nın tarihi merkezinde yer alan Cumhuriyet Caddesi’ni trafiğe kapatan Büyükşehir Belediyesi, caddeden tramvay geçirerek bu bölgedeki en az 500 yıllık hanları ve eski Bursa evlerini restore ettirdi. Şimdi tramvay hattı genişletilerek şehrin köklü caddelerindeki görüntü kirliliği de bu yolla aşılmaya çalışılıyor. Büyükşehir Belediyesi, tramvayın geçeceği, Bursa’nın en işlek caddelerindeki binaların dış cephelerinin, şehrin tarihi dokusuna uygun hale getirilmesi için çalışma başlattı. Bursa’daki kültür mirasının korunması için yapılan çalışmalar da bütün hızıyla devam ediyor. Büyükşehir Belediyesi bu çalışmaları, ‘Osmanlı İmparatorluğu’nun Doğuşu: Bursa’ adlı bir ajandaya göre yürütüyor. Sanat tarihçileri, arkeologlar, mimarlar, şehir plancıları gibi uzmanlardan oluşan bir ekip kuran Büyükşehir Belediyesi, öncelikli olarak üç koruma projesi hazırlattı. Üç projeden ilki, 17 çarşı ve handan oluşan Tarihi Çarşı ve Hanlar Bölgesi olarak hazırlandı. Projede Ulucami ve Orhan Camii var. Beş alt projeden oluşan Sultan Külliyeleri ise ikinci sırada yer alıyor. Üçüncü proje, Bursa’nın 1300’lü yıllardan kalan ünlü köyü Cumalıkızık’la ilgili. Üç projeden en önemlisi, şehrin merkezinde yer alan, Tarihi Çarşı ve Hanlar Bölgesi’nin restorasyonu. Bu bölge, Bursa’nın gün içinde nüfus yoğunluğunun en yüksek olduğu merkezini oluşturuyor.

Buradaki çalışmalar meyvesini vermeye başladı. Tarihi merkezin başlangıç noktası olan Altıparmak Caddesi’nden Heykel, Setbaşı ve Yeşil Türbe’ye doğru yürümeye başladığınızda, kendinizi bir anda yaşayan bir Ortaçağ şehrinin içinde buluyorsunuz. Restorasyon çalışmaları şehrin en az 500 yıllık mimarisini günümüze taşıdı. Artık yıllarca mezbelelik olarak tutulan çarşıların, bedestenlerin içinde alışveriş yapabilir, yorulunca bir yerlere oturup soluklanabilirsiniz. Büyükşehir Belediyesi, sürdürdüğü etkileyici projelerin yanı sıra şehrin merkezinde yer alan dereleri ıslah edip kıyılarını şehrin günlük hayatına dahil edebilirse, 1960’lı yıllara kadar Batılı seyyahların “Türkiye’nin Floransa’sı” diye nitelediği Bursa’yı geri kazanabiliriz.

Bursa evrensel bir kent oldu

UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne girmenin Bursa için en büyük avantajı, üstün evrensel değeri tescil edilen alanların tüm dünya tarafından tanınacak ve ortak dünya mirası kabul edilecek olması. Şehir bu nedenle sürekli bakım ve koruma altında tutulmak zorunda. UNESCO’dan uzman ve eğitim desteği sağlanabilmesi ve ‘Dünya Markası’ niteliğini taşımasının sunduğu avantajla beraber, bölgenin ve kentin ‘kültür turizmi’ potansiyelinin artacak olması, Bursa’ya büyük bir değer katıyor. Bursa UNESCO süreciyle birlikte artık dünyadan turist çeken bir konuma geldi. 2009 yılında da Bursa Karagöz Oyunu, UNESCO Somut Olmayan Kültür Mirası Listesi’ne girmişti. Bursa şimdi UNESCO’daki iki mirasın avantajını turizm gelirine çevirmeyi hedefliyor. Yıllık 1,1 milyon turist ağırlayan Bursa’da otellerin doluluk oranları yüzde 42, geceleme oranları ise 1,78. Bursa’nın hedefi, el birliğiyle bu rakamları üst sıralara yükseltmek. Kentte Hilton, Sheraton, Crowne Plaza, Çelik Palas, Marigold ve Almira gibi 5 yıldızlı altı büyük otel var. Osmanlı köyü Cumalıkızık, tarihi dokusuyla turistlerin ilgisini çeken en önemli merkez. Dünyanın birçok ülkesinden ziyaret için turistlerin geldiği, Osmanlı köy mimarisinin en güzel örneklerini yaşatan Cumalıkızık, Arnavut kaldırımlı taş sokakları, asırlık çınarları ve misafirperver halkı ile Türkiye’nin çok ziyaret edilen köyleri arasında.

Yeni hedef İznik

Bursa’nın en az kendisi kadar eski ilçesi İznik de UNESCO sürecine girdi. Hıristiyanlığın bugünkü halini aldığı bu tarihi ilçe, Bursa Büyükşehir Belediyesi ile Uludağ Üniversitesi’nin ev sahipliğinde Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından düzenlenen 39. Uluslararası Kazı, Araştırma ve Arkeometri Sempozyumu’nda geçen hafta gündeme geldi. Bursa Büyükşehir Belediye Başkanı Recep Altepe, kentin en değerli kültürel varlıklarından biri olan İznik’in UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi’ne girmesi için yoğun çaba sarf ettiklerini müjdeledi. Altepe, sempozyum başlangıcında yaptığı konuşmada, yerel yönetimlerin tarihi eserlerin ayağa kaldırılmasındaki önemine değinerek, bu konuda ilk adımı atan ve Tarihi Kentler Birliği’ni kuran şehrin Bursa olduğunu söyledi. Kentteki Cumhuriyet, Osmanlı, Selçuklu ve Bitinya Krallığı’na ait izlerin Büyükşehir Belediyesi’nin gerçekleştirdiği çalışmalarla bir bir ayağa kaldırıldığını belirten Başkan Altepe, Osmanlı sultanlarının kurduğu semtlerden oluşan Bursa’nın yapılan çalışmalar sonucunda bir bütün olarak UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi’ne girdiğini hatırlattı. Altepe, bundan sonraki süreçte ilçenin UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi’ne girmesini istediklerini ifade etti. Bu konuda Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın desteğini beklediklerini, Büyükşehir Belediyesi olarak ilçedeki tarihi ve kültürel miras eserlerini restore etmek için tüm imkânları seferber ettiklerini belirten Başkan Altepe, “Hava fotoğraflamasında İznik Gölü’nün içerisindeki batık bazilikayı bulduk ve bu keşif bilim çevreleri tarafından dünyanın en önemli buluşları arasında gösterildi. İncil’in 4’e indirildiği bölge, Hıristiyan âlemi için de önem arz ediyor. Bir yandan bazilika, diğer yandan çini fırınları ve Roma tiyatrosu, arkeolojik kalıntılarla ilgili çalışmalarımız sürüyor. Elimizdeki en önemli zenginlik olan kültürel mirasın geleceğe sağlıklı bir şekilde aktarılması konusundaki elimizden gelen gayreti göstereceğiz” diye konuştu. ABD, Almanya, Avustralya, Avusturya, Belçika, Fransa, Hollanda, İngiltere, İsviçre, İtalya, Japonya, Kanada ve Polonya’dan birçok bilim insanı sempozyumda yer aldı.

Hisariçi ve Gölyazı turizm merkezi

Bursa’nın önüne koyduğu turizm projeleri için yerel yönetim köklü bir temel oluşturuyor. Yakın gelecekte Bursa’da işletme ruhsatlarında turizme öncelik verilmesi tasarlanıyor. Bursa için iki de çılgın proje yapılmıştı. Bursa’nın batısında yer alan Uluabat Gölü ile Marmara kıyısındaki Karacabey Boğazı arasında bir kanal açarak gölü bir yat limanı haline getirmek, Bursa’nın hedefleri arasında. Bir mega proje de Bursa Hisarı’nı yeni yeni ortaya çıkan surlarının içinden tarihi olmayan yapılaşmayı çıkararak bölgeyi yabancı turizme açmak. Bursa, önümüzdeki yıllarda İstanbul’dan sonra Marmara’nın dış turizm merkezi olmaya aday.

 

Miras listesinde Türkiye:

UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Bursa
ile birlikte pek çok tarihi yer bulunuyor.

Kültürel olarak listeye alınanlar:
İstanbul’un Tarihi Alanları
[1985]
Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası
(Sivas) [1985]
Hattuşa (Boğazköy) – Hitit Başkenti
(Çorum) [1986]
Nemrut Dağı
(Adıyaman – Kahta) [1987]
Xanthos-Letoon
(Antalya – Muğla) [1988]
Safranbolu Şehri
(Karabük) [1994]
Troya Antik Kenti
(Çanakkale) [1998]
Edirne Selimiye Camii ve Külliyesi
(Edirne) [2011]
Çatalhöyük Neolitik Kenti
(Konya) [2012]
Bergama Çok Katmanlı Kültürel Peyzaj
Alanı
(İzmir) [2014]
Bursa ve Cumalıkızık:
Osmanlı İmparatorluğu’nun Doğuşu
(Bursa) [2014]
Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri
(2015)
Efes
(2015)
Ani Arkeolojik Alanı
(2016)
Hem kültürel hem doğal miras olarak
listeye alınanlar:
Göreme Milli Parkı ve Kapadokya
(Nevşehir) [1985]
Pamukkale-Hierapolis
(Denizli) [1988]

FavoriteLoadingBeğen

Leave a Reply

  • (not be published)