Yeni Sistem Yeni Türkiye

16 Nisan günü gerçekleştirilen referandum sonrasında Türkiye yeni bir yönetim sistemine uyandı. Dünyada örneği olmayan Türk tipi başkanlık modeli kapsamında gerekli uyum yasalarının çıkarılması için Meclis çalışmalarına başladı.
Yayın Tarihi: Nis 30, 2017
FavoriteLoadingBeğen 12 mins

Türkiye 16 Nisan Pazar günü, yeni bir yönetim sisteminin geride bırakılmasını sağlayan anayasa değişikliği için sandık başındaydı. Süreç özellikle Batı’yla ilişkiler açısından son derece sancılı ilerledi. AB üyesi ülkelerin seçim sürecine müdahale çabaları, Türk siyasilerin bu ülkelerin bazılarında yapacakları toplantıların iptaline, Türk hükumetini temsil eden bakanların engellenmesine kadar gitti. Hollanda başta olmak üzere, Almanya ve Avusturya’da bu yönde görülen müdahaleler, bu ülkelerde yaşayan ve değişikliğe destek veren vatandaşlara yönelik polisin acımasız tutumuyla doruk noktasına ulaştı.

Belki de Batı’nın bu yöndeki çabalarına Türkiye içerisindeki her kesimin tepki göstermesi, yaşananlar dikkate alındığında en olumlu tabloydu. Tüm Türkiye, referandum için yapılan siyasi rekabeti bir kenara bırakarak söz konusu insan hakkı ihlallerine sert tepki gösterdi.

Ülke içerisinde yaklaşık iki ay önce başlayan propaganda döneminde ise ‘evet’ ve ‘hayır’ı destekleyen taraflar siyasi rekabetin tüm gereklerini yerine getirdi. Halkın yoğun ilgisi bu rekabetin daha da sertleşmesine neden oldu. Referanduma katılım oranının yüzde 85 düzeyinde oluşu da bu ilginin somut göstergesi olarak kabul edildi.

Takvimler 16 Nisan’ı gösterdiğinde ise heyecan doruk noktasındaydı. Sandıkların kapanıp oyların sayılması sonrasında sonuç kesinleşti. Halkın yüzde 51,2’si söz konusu değişikliği desteklediğini beyan etmişti.

Sonuçların açıklanması sonrasında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın yaptığı açıklamanın içeriği dikkat çekiciydi.

Erdoğan, 16 Nisan halk oylamasının milletin geleceğine sahip çıktığının önemli bir göstergesi olduğunu belirterek şunları aktardı: “Bugün Türkiye 200 yıllık kadim bir tartışma konusu olan yönetim sistemi konusunda tarihi bir karar vermiştir. Bu karar sıradan bir olay değildir. Çok ciddi bir yönetim sistemi üzerindeki değişim, dönüşüm kararının verildiği gündür bugün. Her zaman olduğu gibi bu halk oylamasında da mevcudu savunmak kolay, değişimi savunmak zor olmuştur. Hamdolsun bu zoru başardık ve milletimizin teveccühüyle tarihimizin en önemli yönetim reformunu hayata geçiriyoruz.”

Devlet Başkanı’nın yetkileri

Peki Türkiye’de uygulanmaya başlanacak yeni sistemle neler değişecek?

Sorunun yanıtı iki aşamalı.

Yeni sistemin adı ‘Cumhurbaşkanlığı Hükumet Sistemi’ oldu.

Paketteki değişikliklerin büyük çoğunluğu 3 Kasım 2019’da hayata geçecek. Ancak üç madde hemen yürürlüğe girecek. Diğer maddeler için de uyum yasaları çıkarılacak.

O düzenlemelerden en önemlisi, partili cumhurbaşkanlığı maddesiydi. Anayasa’nın 101’inci maddesi değiştirilmiş oldu. Artık Cumhurbaşkanı’nın parti üyesi olmasının önünde bir engel kalmadı.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın da kurucusu olduğu AK Parti’ye dönüşünün yolu açıldı.

Yeni sistemle beraber, Cumhurbaşkanı’nın görev süresi beş yıl olacak. Bir kişi en fazla iki kez Cumhurbaşkanı seçilebilecek.

Cumhurbaşkanlığı’na; siyasi parti grupları, en son yapılan genel seçimlerde toplam geçerli oyların tek başına veya birlikte en az yüzde 5’ini alan partiler ile en az 100 bin seçmen aday gösterebilecek.

Cumhurbaşkanı’na ‘Devlet Başkanı’ sıfatı getirilecek ve yürütme yetkisi de verilecek.

Cumhurbaşkanı, kanunları yayımlayacak ve kanunları tekrar görüşülmek üzere TBMM’ye geri gönderecek. Kanunların, TBMM İçtüzüğü’nün tümünün veya belirli hükümlerinin anayasaya şekil veya esas bakımından aykırı oldukları gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi’nde iptal davası açacak.

Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları ile bakanları atayacak ya da görevlerine son verecek; üst düzey kamu yöneticilerini atayacak, görevlerine son verecek ve bunların atanmalarına ilişkin usul ve esasları Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile düzenleyecek.

Cumhurbaşkanı, yürütme yetkisine ilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi çıkarabilecek. Kararnamelerle, yürütmenin ihtiyacını karşılaması sağlanacak; temel hak ve hürriyetler ile siyasi hak ve hürriyetler düzenleme alanı dışında bırakılacak.

Kanunda açıkça düzenlenen konularda Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi çıkarılamayacak.

Kanunlarda, kararname konusu ile aynı konuda farklı hüküm bulunması halinde kanun uygulanacak. TBMM’nin aynı konuda kanun çıkarması durumunda, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükümsüz hale gelecek.

Cumhurbaşkanı, kanunların uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkarabilecek.

Cumhurbaşkanı hakkında, bir suç işlediği iddiasıyla TBMM üye tam sayısının salt çoğunluğunun vereceği önergeyle soruşturma açılması istenebilecek; Meclis, üye tam sayısının 3’te 2’sinin gizli oyuyla Yüce Divan’a sevk kararı alabilecek.

Hakkında soruşturma açılmasına karar verilen Cumhurbaşkanı seçim kararı alamayacak. Cumhurbaşkanı, bir veya daha fazla Cumhurbaşkanı yardımcısı atayabilecek.

Milletvekilleri, Cumhurbaşkanı yardımcısı ve bakan olarak atanırlarsa üyelikleri sona erecek.

Uyum yasalarına hazırlık 

Hemen hayata geçecek bir diğer düzenleme de Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nun yapısıyla ilgili düzenlemeydi. Yeni adı Hâkimler ve Savcılar Kurulu olacak. Üye sayısı 23’ten 13’e, daire sayısı da 3’ten 2’ye düşecek. 4 üyeyi Cumhurbaşkanı seçecek. 7 üye ise Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilecek.

Anayasa Mahkemesi de tamamen sivilleşecek. Anayasa Mahkemesi’ndeki 2 askeri üyenin görevine son verilecek. Üye sayısı 17’den 15’e indirilecek.

Anayasa değişikliğine paralel olarak, 6 ay içinde uyum yasaları da çıkarılacak. Seçim Kanunu’nda ve Siyasi Partiler Kanunu’nda değişiklik yapılacak. Cumhurbaşkanlığı Seçim Kanunu da yeniden ele alınacak.

Adalet Bakanlığı, anayasa değişikliğine ilişkin halk oylamasında ‘Evet’ oyunun çıkmasının ardından uyum yasalarına yönelik çalışmalara başladı. Bu kapsamda öncelikli olarak 7 kanundaki 144 maddede düzenlemeye gidilecek.

Öncelikli olarak değişiklik yapılması gereken kanunlar arasında Cumhurbaşkanlığı Seçimi Kanunu, Milletvekili Seçimi Kanunu, Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun, Siyasi Partiler Kanunu, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Kanunu, Uyuşmazlık Mahkemesi Kanunu ve Askeri Ceza Kanunu yer alıyor.

Bütçe Kanunu’ndan yüksek yargı ile ilgili düzenlemelere kadar kapsamlı bir mevzuat çalışması da yapılacak.

Meclis aritmetiği 600 milletvekiline ve Cumhurbaşkanlığı sistemine göre düzenleneceğinden Türkiye Büyük Millet Meclisi İç Tüzüğü değiştirilecek. Başbakan ve Başbakanlık gibi, yeni sistemde yer almayan ifadeler yasalardan ayıklanacak. Her kanun için ayrı düzenleme yapmak yerine, tek bir yasayla bu ayıklamanın yapılabileceği ifade ediliyor.

Cumhurbaşkanlığı Hükumet Sistemi

*Cumhurbaşkanının görev süresi beş yıl olacak, bir kişi en fazla iki kez cumhurbaşkanı seçilebilecek.

*100 bin seçmenin imzasıyla Cumhurbaşkanlığı seçimleri için aday gösterilebilecek.

*Cumhurbaşkanı ‘devletin başı’ olarak yürütme yetkisini kullanacak. Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu kaldırılacak.

*Cumhurbaşkanı, herhangi bir gerekçe ve koşula bağlı olmaksızın TBMM seçimlerinin yenilenmesine karar verebilecek.

*Cumhurbaşkanı, yardımcılarını ve bakanları atayacak ya da görevlerine son verecek.

*Cumhurbaşkanı üst düzey kamu yöneticilerini atayacak ya da görevlerine son verecek.

*Yürütme yetkisine ilişkin konularda kararname çıkarabilecek.

*Cumhurbaşkanı olağanüstü hal (OHAL) ilan edebilecek.

*Bütçeyi cumhurbaşkanı yapacak.

*Cumhurbaşkanı hakkında bir suç işlediği iddiasıyla Meclis üye tamsayısının (600) salt çoğunluğunun (301) vereceği önergeyle soruşturma açılması istenebilecek.

*Meclis seçimleri dört yılda değil, beş yılda bir düzenlenecek. Cumhurbaşkanlığı seçimleri de beş yılda bir yapılacak. İki seçim bir arada ve aynı gün olacak.

*Meclis, denetim yetkisini ‘Meclis araştırması, genel görüşme, Meclis soruşturması, yazılı soru’ yollarıyla kullanabilecek. Ancak ‘gensoru’ Meclis’in yetkileri arasından çıkacak.

*Bakanlar Meclis dışından atanacak.

*Meclis, üye tamsayısının (600) beşte üç (360) çoğunluğuyla seçimlerin yenilenmesine karar verebilecek.

*Anayasa değişikliği ile milletvekili sayısı 550’den 600’e çıktı.

*Milletvekili seçilme yaşı 25’ten 18’e indirildi. 4 Disiplin mahkemeleri dışında askeri mahkemeler kurulamayacak.

FavoriteLoadingBeğen

Leave a Reply

  • (not be published)