Restorasyon alanında Türkiye’nin en yetkili ve donanımlı kurumu olan Koruma Uygulama ve Denetim Müdürlüğü (KUDEB), 2006 yılından bu yana hem İstanbul’da hem de Türkiye’nin pek çok noktasında restorasyon çalışmaları yürütüyor. Kurduğu taş ve ahşap laboratuvarlarında dünyadaki son teknolojileri uygulayan ve bu alanda nitelikli insan yetiştiren KUDEB, Balkanlar ve Orta Asya’da da görevler üstlenmeye hazırlanıyor. İstanbul’daki KUDEB yönetimiyle kurumun faaliyet alanlarını, restorasyon çalışmalarında gelinen aşamayı ve yeni teknolojileri konuştuk.

Türkiye genelinde tarihi eserlere yönelik restorasyon çalışmaları 2006 yılından bu yana Koruma Uygulama ve Denetim Müdürlükleri tarafından yürütülüyor. Buradaki amaç, restorasyonun çerçevesi ve kuralları belirlenmiş bir şekilde, alanında uzman isimler tarafından yapılması ve denetlenmesi.

İstanbul’da Büyükşehir Belediyesi-Kültür Varlıkları Dairesi Başkanlığı’na bağlı olarak çalışmalarını sürdüren Koruma Uygulama ve Denetim Müdürlüğü (KUDEB), ilk olarak Süleymaniye’de çalışmalarına başladı. O tarihten bu yana özellikle Süleymaniye’de eski konakların restorasyonunda önemli çalışmalara imza attı.

KUDEB AHŞAP ATÖLYESİ UYGULAMALARI.

KUDEB’in çalışma alanları

KUDEB’in görevleri genel olarak şöyle sıralanıyor: KUDEB’i olmayan ilçelerde; taşınmaz kültür varlıkları, bunların koruma alanları ve Sit alanlarında, tadilat ve tamiratların özgün biçim ve malzemeye uygun olarak gerçekleştirilmesini denetlemek, uygun bulunanlara onarım uygunluk belgesi düzenlemek.  Restorasyon adı altında tarihi eserlerin özgün yapılarının bozulmasının önüne geçmek için denetim ve uygunluk belgesi hazırlanması büyük önem taşıyor.  Nitekim Koruma Bölge Kurulları tarafından uygun görülen Koruma Amaçlı İmar Planları, plan hükümleri çerçevesinde denetleniyor. KUDEB aynı zamanda bir koordinasyon kurumu. Koruma Bölge Kurulları tarafından onaylanmış rölöve, restitüsyon ve restorasyon projelerine ilişkin uygulamalar, Koruma Yüksek Kurulu’nun ilke kararları, aykırı ve ruhsatsız olarak yapılan inşaatlar ile Sit şartlarına aykırı olarak inşa edilen yapılar ilgili kurumlara raporlanıyor. Tescilli kültür varlıklarının yerleşim bölgelerinde olması halinde can ve mal güvenliğinin sağlanması için gerekli işlemleri yaparak Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü’ne iletmek de kurumun görevleri arasında.

Restorasyon için laboratuvar çalışmaları

Peki bu çalışmalar teknik olarak nasıl yapılıyor? KUDEB yönetimi şu bilgileri verdi: “Koruma çalışmaları kapsamında; 2007 yılında Restorasyon ve Konservasyon Laboratuvarı’nı kurduk. Eski eser niteliği kazanmış anıtsal ve sivil mimari eserlerinin üretildiği malzemelerin niteliğinin, bozulma durumlarının, cephe kirliliklerinin düzeyini belirledik.

Temizlik, koruma ve restorasyonda kullanılacak uygun malzemeleri belirlemek üzere danışman akademisyenlerle birlikte çalıştık. Laboratuvar çalışmalarında eserlerden ilk olarak örnek alım işlemi yapılıyor. Özgün malzeme örneklerinin bulunduğu noktalardan, yapılacak analizler için gerekli miktarlarda harç, sıva, derz dolgusu, taş, ahşap ve boya örnekleri laboratuvarda inceleniyor. Daha sonra yapının çeşitli yerlerinden alınan örnekler makro ve mikro olarak fotoğraflanıyor. Alınan malzeme örnekleri laboratuvarın alt bölümlerinde karşılaştırmalı olarak incelenerek onarım karakteri ve dönem analizleri yapılıyor. Daha sonra yapılan çalışmanın sonuçları rapor olarak hazırlanıyor. Bugüne kadar İstanbul’da bu çerçevede muhtelif restorasyon projelerine 1556 adet rapor hazırlandı.”

KUDEB, Balkanlar ve Orta Asya’ya açılacak

Gelişen teknolojiler KUDEB’in çalışmalarında en üst düzeyde kullanılıyor. Kurum bünyesindeki Restorasyon ve Konservasyon Laboratuvarı’nda kimya, fizikomekanik, petrografi, odun anatomisi alanlarında çalışmalar yapılıyor. Burada amaç anıtsal ve sivil mimari yapılarındaki malzemelerin, nitelik, içerik ve özgünlüğünün belirlenmesi, problemlerinin ve problem nedenlerinin teşhisinin yapılması.

Yerel yönetim desteği ile faaliyet göstermesi açısından donatım, danışman, uzman ve raporlama yönünden Türkiye’deki en yetkin ve tercih edilen Restorasyon ve Konservasyon Laboratuvarı olan KUDEB, Balkanlar ve Orta Asya coğrafyasında uluslararası ölçekte bir laboratuvar haline gelmeyi hedefliyor.

Koruma bilincini artırıcı yayınlar

KUDEB restorasyon alanında kazandığı deneyimleri yayınlarla akademilere ve ilgili kuruluşlara aktarıyor. Bu çerçevede ‘Restorasyon ve Konservasyon Çalışmaları’ adlı üç aylık bir dergi yayımlanıyor. KUDEB yönetimi, yayın faaliyetleriyle ilgili şu bilgileri verdi: “Bilimsel araştırma, analiz ve konservasyon öneri çalışmaları, uygulama örnekleri, koruma kuramı ve gelişimi ile ilgili yazı ve incelemeler, koruma dünyasında meydana gelen güncel gelişme, haber ve duyurular ile KUDEB bünyesinde gerçekleştirilen çalışmalar bugüne kadar 19 kitap çalışmasına konu oldu.”

Uzmanlık atölyeleri

KUDEB restorasyon çalışmalarını ve uzmanlığı iki alanda tasnif ediyor: Ahşap ve taş. Bu çerçevede kurulan ahşap ve taş atölyeleri uzman kadrolar yetiştirerek, son teknolojileri restorasyon çalışmalarına uyguluyor.

KUDEB yönetimi 2007 yılından bu yana faaliyet gösteren ahşap atölyesini şöyle anlatıyor: “Geleneksel konut mimarisinin karakteristik örneklerini barındıran UNESCO Dünya Miras Alanları’ndan, Zeyrek ve Süleymaniye’deki ahşap yapıların, yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bulunması bu atölyenin hareket noktasını oluşturuyor.

Ahşap mirasımızın korunması ve gelecek nesillere aktarılabilmesi için, geleneksel detay ve yapım tekniklerinin öğretilerek uygulanabilir hale getirilmesi ve nitelikli ahşap yapı ustalarının yetiştirilmesi temel amacımız. Geleneksel ahşap mimari mirasımızın doğru ve bilimsel tekniklerle korunması için nitelikli insan gücünü hazır hale getiriyoruz. Ahşap Eğitim Atölyesi’nde, meslek yüksek okullarının mimari restorasyon, ağaç işleri programlarından mezun kişilere; her yıl 176 saat teori, 400 saat uygulamadan oluşan eğitim veriyoruz. Teorik ve uygulamalı dersler; Koruma Kuramı, Yapı Malzemesi Olarak Ahşap, Geleneksel Ahşap Yapı Mimarisi, Geleneksel El Aletleri ve Makinelerinin Kullanımı, Belgeleme, Geleneksel Ahşap Yapı Uygulamaları, Üst Yüzey İşlemleri, Ahşap Süsleme, Ahşapta Bozunumlar, Ahşapta Koruma Yöntemleri ve Ahşap Süsleme olmak üzere 10 başlıktan oluşuyor. Uygulama kapsamında kursiyerler, Zeyrek ve Süleymaniye’deki ahşap yapılarda çalışma şansı buluyor. Öğrenciler onarım, koruma ve restorasyon alanındaki becerilerini atölye içerisindeki uygulamalarla da geliştirebiliyor.”

Kalfa ve çırak eğitimi

Ahşap ustası adayları dışında ahşap işleri yaparak geçimini sağlayan, kalfa ve çıraklara ahşap mimari, restorasyon ve onarım konularında doğru bilgilerin verilmesini amaçlayan  bir eğitim çalışması da var. Ahşap Eğitim Atölyesi; genç restoratörler, ustalar, profesyonel mimar ve mühendislere verdiği teorik ve uygulamalı eğitimlerle hem yapı malzemesi olarak ahşabın üstünlüklerini  hatırlatıyor hem de örnek uygulama çalışmalarıyla ahşabın onarılabilir bir mühendislik malzemesi olarak gelecek nesillere aktarılmasını sağlıyor.

Taş eğitim atölyesi

KUDEB, taş yapılardaki restorasyon faaliyetleriyle ilgili de şu bilgileri veriyor: “Tarihi yapılar; anıt eserlerin yanı sıra sivil mimarlık örnekleri ile kentin belleğini, kimliğini ve kültürünü oluşturan fiziki yapılardır.

Kültür varlıklarının özgün nitelikleriyle varlığını sürdürmesi, yürütülmekte olan koruma ve onarım çalışmalarının kalitesine, bu da geleneksel yapım tekniklerini bilen ve uygulayan, evrensel koruma prensiplerine bağlı, bilinçli genç bir kuşak yetiştirmeye bağlıdır.

Bu amaçla 2008 yılında KUDEB Müdürlüğü bünyesinde Taş Eğitim Atölyesi kuruldu. Burada 12 modülden oluşan 152 saat teorik, 448 saat uygulama olmak üzere toplam 600 saatlik 5 ay süreli eğitim programı ‘İnşaat Teknolojisi Alanında Taş Restoratörü’ başlığı ile Milli Eğitim Bakanlığı tarafından onaylandı.

Eğitim programını başarıyla tamamlayan kursiyerler Milli Eğitim Bakanlığı tarafından sertifikalandırılıyor. Modüler program; Tarihi Eserlerde Tespit ve Belgeleme, Taşın Mimaride Kullanımı, Doğal Taşların Sınıflandırılması ve Tespiti, Taş Bozulmalarının Tespiti, Temizleme, Bitki Temizliği, Raspa Yapma, Bütünleme, Harçlı Onarım, Derzleme, Taş Yüzeylerde Koruma ve Sağlamlaştırma ile Taş Oyma başlıklarından oluşuyor.

Alanında uzman akademisyen, mimar, restoratör, konservatör ve tecrübeli ustalarla birlikte yürütülen eğitim programının hedefi, restorasyon uygulamalarında koruma bilinci gelişmiş, bilimsel teknik ve yöntemleri uygulama becerisine sahip teknik elemanlar yetiştirmek. Taş Restoratörü Eğitim programı çalışmaları kapsamında başta Tarihi Yarımada olmak üzere İstanbul’un çeşitli semtlerinde yer alan I. ve II. Grup Tescilli Kültür Varlığı, 150’nin üzerinde çeşmenin bakım onarım ve restorasyon uygulamaları gerçekleştirildi.”

 

KUDEB’İN RESTORASYON KARNESİ

KUDEB, I. ve II. Grup Tescilli Kültür Varlığı sınıfında 150 adet çeşmenin basit bakım, onarım ve restorasyon uygulamalarını yaptı. 2008 yılında açılan Taş Eğitim Atölyesi’nde, 147 taş restoratörü, yine 2008 yılında açılan Ahşap Eğitim Atölyesi’nde, 105 ahşap restoratörü yetiştirdi. 20082015 yılları arasında 65 adet tarihi ahşap yapıda basit bakım-onarım çalışması ve İBB mülkü iki ahşap yapının da restorasyonu yapıldı. 2014-2017 yılları arası eğitim/uygulama çalışmaları kapsamında da anıt eserlere ait, kündekâri kapı onarımları, kapılar, pencerelerin onarım ve üretimi yapılıyor. KUDEB kuruluşundan bugüne kadar 6 bin 586 adet yapı bazında denetim gerçekleştirdi.

FavoriteLoadingBeğen

Leave a Reply

  • (not be published)